Van kennis naar kunde door intensieve samenwerking

11 juni 2021

Pedagogische Wetenschappen van Primair Onderwijs

Pedagogische Wetenschappen van Primair Onderwijs (PWPO) is een driejarige bacheloropleiding aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, waarbij je volledig op de universiteit wordt opgeleid tot leerkracht basisonderwijs. Een unieke opleiding in ons land, gestart in september 2017. Dit artikel is geschreven naar aanleiding van interviews met drie betrokkenen, allen vanuit een ander perspectief.

  • Jip Meessen is leerkracht in groep 3 op Den Omgang in Schaijk en is vanuit die rol sinds vorig jaar ook actief als universitair schoolopleider voor stichting Optimus Primair Onderwijs. Haar kennis van de praktijk, de theorie en de opleiding PWPO maken haar een unieke schakel tussen de scholen van Optimus en de opleiding PWPO.

  • Stefan Klokgieters is eerstejaarsstudent aan de opleiding PWPO, loopt stage op een Optimusschool en wordt o.a. begeleid door Jip.

  • Harrie van de Ven is als bestuurder van Optimus nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van de opleiding PWPO.

PWPO en Optimus

De pabo bestaat al sinds 1985 en heel wat jaren geleden kwam daar ook de Academische Lerarenopleiding Primair Onderwijs (ALPO) bij, een traject met de combinatie van hbo en universiteit. ALPO-studenten in Nijmegen volgen een gedeelte van de PABO aan de HAN en een gedeelte van de bacheloropleiding ‘Pedagogische wetenschappen en onderwijskunde’ aan de RU. Jip Meessen heeft zelf deze ALPO-opleiding afgerond. Ze graaft graag diep en ze behaalde na deze bachelor ook nog een master onderwijskunde. Toen ze voor de klas stond merkte ze dat de behoefte aan diepgaander onderzoek bleef bestaan. “In mijn master kwam beleid, onderwijsadvies en -onderzoek ruim aan bod. Ik wilde die onderwijskundige kennis en vaardigheden vanuit de master inzetten, in combinatie met mijn ervaring voor de klas.”

 

Harrie van de Ven was, toen Jip hem vertelde over haar ambitie tot bovenschoolse taken, juist in gesprek met Erik Meester, stagecoördinator van PWPO en docent aldaar. Harrie was destijds al zeer te spreken over de beoogde theoretische en praktische diepgang van de toen op te zetten opleiding, want: “De bachelor is onder meer gebaseerd op de 17 principes uit Rosenshines onderzoek en diverse leerpsychologische kentheorieën. Dat past erg goed bij de kennisbasis die bij Optimus gemeengoed aan het worden is.” De bachelor is voor een deel ontwikkeld rondom die 17 principes en zorgt er bijvoorbeeld voor dat de studenten alle effectieve technieken uit EDI (red: Expliciete Directe Instructie, een lesmodel dat leerlingen helpt de leerstof stapsgewijs in zich op te nemen) begrijpen en in de praktijk kunnen brengen. Harrie vindt het belangrijk dat er ruime diversiteit aanwezig is in het lerarenbestand van Optimus: “De pabo en ALPO zijn beide prima opleidingen, die ik heel hoog heb zitten. PWPO is een hele mooie aanvulling, juist omdat hier met een ander perspectief gekeken wordt. Men start bij de wetenschappelijke kennis en de leraren die deze opleiding hebben gedaan, zullen waarschijnlijk ook hun interesse voor complexer toepassingsgericht onderzoek en wetenschappelijke kennis over onderwijs behouden en mee de scholen in nemen. Ze kunnen daarmee bijdragen aan ontwikkelingen in de school en binnen Optimus. Alle diverse specialismen samen in een school maakt dat een team zichzelf continue kan blijven ontwikkelen. Teamkracht (collective teacher efficacy) is een van de meest impactvolle kwaliteitsfactoren in een school.”

 

Van VWO naar universiteit

Wanneer je het VWO afgerond hebt, is de meest logische volgende stap de universiteit. Voor Stefan, nu eerstejaars aan de PWPO, was het heel interessant dat er een nieuwe opleiding was voor het primair onderwijs. Hij geeft aan: ”Ik heb tussen een aantal opleidingen getwijfeld, ze hadden allemaal wel een link met het onderwijs. PWPO is een opleiding met een sterke wetenschappelijke basis, maar één die je al wel direct kunt toetsen aan de praktijk, en dat vond ik zo interessant.” Op de vraag of die belofte goed is waargemaakt, antwoordt hij het volgende: “Evidence based is heel belangrijk, maar de wetenschap inzetten in de praktijk lukt niet altijd 1-op-1. Juist in de praktijk leer je de finesse, de nuance, de uitzonderingen. Je leert over de rare dagen, dat alles anders loopt dan dat je had kunnen bedenken. In die zin is het dus geweldig dat je de evidence uit de boeken ook vanaf het begin in de praktijk brengt en daarmee echt eigen kan maken.”

 

Praktijk en theorie

Wat Stefan dus toejuicht is dat de opleiding en het werkveld elkaar blijven opzoeken om zo de koppeling tussen de theorie en de praktijk (op de RU) en de koppeling tussen de praktijk en de theorie (op de stagescholen) nog sterker te maken dan deze nu al is. Jip speelt een centrale rol op dat snijvlak: ”Iedere stichting die aangesloten is bij PWPO heeft een eigen universitair schoolopleider. Onze rol is in eerste instantie om de studenten (en waar gewenst de leerkrachten die hen begeleiden) extra begeleiding te bieden, bovenop de reeds bestaande begeleiding vanuit de RU. Daarmee hopen we bij te dragen aan de wederkerigheid van opleiding en werkveld. Wederkerigheid is zeer relevant in dezen; de stichtingen en scholen leren van en met de medewerkers van de universiteit en de universitaire opleiding leert op haar beurt weer van alle expertise die er is in de scholen. Zo versterken we de brug tussen de twee werelden.” Jip is ook aanspreekpunt voor haar collega’s, zowel leerkrachten als directeuren, over de opleiding. “Het is belangrijk dat de opleiding meer bekendheid krijgt binnen de stichtingen die samenwerken met de Radboud Universiteit. De wetenschappelijke basis die de studenten zich eigen maken is een verrijking, omdat je zorgt voor aanvullende expertise en daarmee een nog diverser team.”

Harrie vult aan dat ontwikkeling altijd belangrijk is en dat het ook zeer positief is dat er op de lerarenopleidingen van het hbo ook hard gewerkt wordt aan opleidingsverbeteringen. “Grondige kennis van didactiek, leerpsychologie en pedagogiek wordt ook in de pabo’s belangrijker. Niets zo praktisch als een goede theorie. Je hebt dat nodig als je het complexe beroep van leraar uitoefent. Werkveld en opleiding houden elkaar meer en meer scherp, ook op dat vlak, en dat is belangrijk. We moeten de praktijk en theorie altijd via de meest optimale weg verbinden.”

 

Meester Stefan

Dit eerste jaar is al een mooie bevestiging voor Stefan dat het onderwijs de juiste plek is voor hem: “Ik sta nu voor groep 5, op de Raamdonk in Grave. Mijn stageleerkracht heeft 30 jaar ervaring, ik leer zoveel van haar. Tegelijkertijd zorgt mijn kennis over effectieve didactische strategieën afkomstig uit EDI bij haar weer voor een kritische blik op haar eigen handelen. Ik leer dat wat ik in de theorie geleerd hebt werkt, maar om die theorie ook echt in de praktijk te brengen is er een afstemming nodig die je alleen op de werkvloer kunt leren en dan is het heel fijn als je op je stageleerkracht kan leunen.”

Jip zorgt echt voor de brug, geeft Stefan aan: “Ze zit goed in de theorie én in de praktijk, ze voelt aan hoeveel ruimte er is om te spelen met de theorie ten behoeve van een juiste praktijkles.”

De opleiding ziet in EDI een stevige didactische basis en zet daar stevig op in, maar begrijpt uiteraard dat er voor goed onderwijs nog meer nodig is dan dat en dat je altijd kritisch moet blijven op wat je doet als leerkracht. Stefan merkt in lijn met deze redenatie op: “Ik ben enthousiast over EDI, maar geen vertegenwoordiger pur sang. Ik vind dat je ook kritisch moet zijn ten opzichte van hetgeen je aangeboden krijgt.”

Ook Harrie vindt dat er meerdere wegen zijn die naar Rome leiden, al zijn de 17 principes van Rosenshine wel altijd leidend.

 

Jip vult aan dat het belangrijk is dat er studenten en later leraren zijn die kritische vragen stellen, wetenschappelijk onderzoek raadplegen en dit vertalen naar handelen. Zo heb je wetenschappelijke kennis binnen de stichting en de scholen, die een belangrijke bijdrage kan leveren aan de constante verbetering van ons onderwijs. Momenteel lopen er achttien PWPO studenten stage op een Optimusschool. In aanvulling op de twee lesbezoeken en de beoordeling van de docent vanuit de universiteit ziet Jip Stefan en zijn eerstejaars studiegenoten driemaal per jaar tijdens de individuele ondersteuningsmomenten (de zogenaamde steunmomenten). Ze gaat dan naar de klas en neemt de tijd om de studenten individueel te begeleiden, waarbij de koppeling van de geleerde theorie en de praktijk in de klas centraal staat.

 

RadboudUnos

De universitair schoolopleider is onderdeel van RadboudUnos, de naam voor de opleidingsschool die de RU samen met de verschillende samenwerkende scholen vormt. Het traject van universitair schoolopleider is nog relatief nieuw. Het betreft voor nu een pilot, maar de intentie is om dit met de jaren verder uit te breiden. Jip geeft samen met haar collega schoolopleiders en docenten van PWPO vorm aan de rol van de universitair schoolopleider, hetgeen veel ruimte geeft om zaken aan te scherpen of te wijzigen. Voor Jip is dit een extra motivatie om haar rol met verve te vullen. Ze voelt zich op haar plek in dit lerende traject. Vooralsnog worden op dit moment alleen studenten uit het eerste jaar extra begeleid door een universitair schoolopleider. De komende jaren zal dit verder worden uitgebouwd. Uiteraard is Jip wel voor alle overige taken beschikbaar voor eenieder binnen de stichting. 

 

Uiteraard is er uitgebreid onderzoek gedaan alvorens de opleiding geaccrediteerd werd. Harrie heeft ruimschoots ervaring met lerarenopleidingen en duidelijke ideeën over het opleiden van studenten. Samen met andere besturen en een team van de Radboud Universiteit is er zorgvuldig gekeken of er meerwaarde is voor het werkveld. Deze zogeheten doelmatigheidstoets wees uit dat de bachelor PWPO een waardevolle toevoeging kan zijn aan het stelsel van opleidingen en tot dusver blijkt dat ook zeer zeker het geval te zijn.

Zowel Harrie, als Jip, als Stefan staan volledig achter de opzet en uitvoering van deze nieuwe opleiding. Het is een verrijking, juist omdat de opleiding anders is ingericht dan de andere lerarenopleidingen. Diversiteit is een groot goed; ín de klas, vóór de klas en in het gehele onderwijs. 

 

Voor meer informatie over de opleiding PWPO en PWPO studenten binnen de school, kan je contact opnemen met Jip Meessen (j.meessen@optimusonderwijs.nl) of kijk eens op www.ru.nl/pwpo/scholen.


Geef het door